สีธรรมชาติ : สีเหลืองจากมะพูด

ชื่อ : มะพูด
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Garcinia dulcis (Roxb.) Kurz
ชื่อวงศ์ : GUTTIFERAE
ชื่อพื้นเมือง : ประหูด, ประโหด (เขมร)
ชื่อสามัญ : Ma phut ลักษณะทางพฤษศาสตร์ : เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูงประมาณ 15 เมตร ใบเรียบ ผิวมัน สีเขียวเข้ม รูปใบเป็นรูปหอก ดอกออกเป็นช่อเล็กๆ ก้านสั้น กลีบดอกเป็นทรงกลมหนา สีเหลืองอมเขียว ผลกลมเรียบ ผิวมัน สีเขียว เมื่อสุกจะมีสีเหลือง ข้างในมีเมล็ด 2-5 เมล็ด การใช้ประโยชน์ในงานย้อมสี : มะพูด หรือ ปะโหด เป็นพรรณไม้ที่นำเปลือกต้นมาใช้ย้อมสีเส้นไหมมานานแล้วในจังหวัดสุรินทร์และกัมพูชา เนื่องจากมะพูดให้สีเหลืองคล้ายสีเหลืองดอกบวบ หรือสีเหลืองดอกคูณ จึงมีการใช้ในการทำเป็นแม่สี เช่น เมื่อต้องการเส้นไหมสีเขียว นำเส้นไหมมาย้อมด้วยเปลือกมะพูดก่อนจึงย้อมทับด้วยคราม ในการเตรียมน้ำสีสำหรับการย้อมเส้นไหม 2 กิโลกรัม ใช้เปลือกมะพูดแห้ง 2 กิโลกรัม ต้มกับน้ำในอัตราส่วน 1 : 10 นาน 1 ชั่วโมง กรองใช้เฉพาะน้ำ แล้วนำมาย้อมเส้นไหมด้วยกรรมวิธีย้อมร้อนนาน 1 ชั่วโมง เสร็จแล้วนำมาแช่ในสารละลายสารส้มนาน 10-15 นาที ได้เส้นไหมสีเหลืองสด ในส่วนของใบที่นำมาใช้ย้อมสีเส้นไหมโดยใช้อัตราส่วน ใบสด 15 กิโลกรัมต่อเส้นไหม 1 กิโลกรัม สกัดน้ำสีด้วยวิธีการต้มกับน้ำ อัตราส่วน 1 : 2 นาน 1 ชั่วโมง กรองใช้เฉพาะน้ำ ใช้กรรมวิธีการย้อมร้อนและแช่ในสารละลายช่วยติดสีสารส้มหลังย้อมเช่นเดียวกับเปลือก พบว่าให้เส้นไหมสีเหลือง แต่สีที่ได้จะอ่อนกว่าสีที่ผ่านการย้อมด้วยเปลือก แต่ถ้าใช้ในสารละลายสารช่วยติดสีจุนสี ได้เส้นไหมสีน้ำตาล การกระจายพันธุ์ : เป็นพืชเมืองร้อนที่มีการปลูกมาแต่โบราณ และพบขึ้นอยู่ทั่วไปในพื้นที่แถบชายแดนจังหวัดสุรินทร์ ศรีษะเกษ ลาว และกัมพูชา ส่วนที่ให้สี : เปลือกต้น
สีที่ได้ : สีเหลืองสด หรือ สีน้ำตาล

คุณภาพสี : มะพูด / จุนสี มีระดับความคงทนต่อการซัก : 4 , ระดับความคงทนต่อแสง : 5-6
pantone: Inca Gold

ข้อมูลจาก : พันธุ์ไม้ย้อมสีธรรมชาติ

เปลือกมะพูดแห้ง นำมาทำเป็นสีย้อมธรรมชาติ สีเหลือง

นำเปลือกมาสับๆแช่น้ำ ในอัตราส่วน 1 : 10 ต้มกับน้ำนาน 1 ชั่วโมง

กรองใช้เฉพาะน้ำมะพูด เอากากออก

กรองกากออกให้เหลือแต่น้ำ

กรองกากออกให้เหลือแต่น้ำ

ใส่สารส้มสารช่วยติดสี 1 ช้อนโต๊ะ ต่ออัตราส่วน 1 : 10

เมื่อใส่สารส้มสีจากเหลืองอ่อนจะเข้มขึ้รมาทันที

คนๆให้เข้ากัน จะได้สีธรรมชาติสีเหลือง

นำด้ายที่ทำความสะอาดแล้วมาย้อม จะได้สีเหลืองสดใสเชียว

สลับ/พลิก ให้สีเข้าทั่วถึงเส้นด้าย

แช่ทิ้งไว้ในน้ำอุ่น อย่าให้เดือด ประมาณ 60 นาที

พลิกกลับด้ายเป็นระยะ เพื่อให้สีติดทั่วถึงกันทั้งไจ ทุกไจ

ในภาพนำด้ายย้อมคราม แล้วมาทับด้วยสีเหลืองมะพูด จะได้สีเขียว จะเขียวมากหรือน้อยอยู่ที่สีของครามเดิมและสีของมะพูด

ในภาพนำด้ายย้อมคราม แล้วมาทับด้วยสีเหลืองมะพูด จะได้สีเขียว จะเขียวมากหรือน้อยอยู่ที่สีของครามเดิมและสีของมะพูด

เปลือกมะพูดที่ใช้แล้ว สามารถนำมาต้มใหม่ได้

เมื่อย้อมแล้วก็มาบิดให้หมาดๆ อย่าให้ด้ายแฉะจะเกิดสีตกท้องช้าง หมักทิ้งไว้ 1 คืน

สีเหลืองอ่อนเป็นน้ำที่ 2 สีเหลืองเข้มเป็นน้ำแรก

หลังจากหมักแล้ว 1 คืน นำมาซักล้างให้สะอาดด้วยน้ำยาล้างจาน แล้วนำมาตากในที่ร่ม

สีอ่อนเข้ม ของด้ายที่ย้อมด้วยมะพูด

สีอ่อนเข้ม ของด้ายที่ย้อมด้วยมะพูด