ยากับอาหารเสริม มันเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร
ยา กับ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร หรือที่เรามักเรียกติดปากกันว่า ?อาหารเสริม? มันเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร
ที่เหมือนกันคือ ทั้ง 2 อย่างนี้ต้องขึ้นทะเบียนกับ อย. แต่ข้อแตกต่างที่อธิบายแบบง่าย ๆ คือ
"ยา" ต้องผ่านการวิจัย ทดสอบ ทดลองเป็นขั้นตอน และพิสูจน์ได้ว่า ยานั้นปลอดภัย ใช้แล้วได้ผลในคน
"ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร" ขอแค่มีข้อมูลว่าสารนั้นหรือส่วนประกอบนั้นปลอดภัยไม่เป็นอันตราย (กินแล้วไม่ตายประมาณนั้น) ไม่ต้องผ่านการวิจัย ส่วนจะได้ผลหรือไม่ได้ผล ไม่ต้องพิสูจน์ จึงต้องห้ามระบุว่า เป็นการรักษา หรือทำให้อาการของโรคหาย ซึ่งส่วนใหญ่เลี่ยงไปใช้คำว่า ช่วยให้ เสริม หรือคำใดๆที่ไม่เข้าข่ายคำต้องห้าม.
แต่ถ้าจะดูนิยามอย่างเป็นทางการ ที่ออกเป็นพระราชบัญญัติ ก็ได้นิยามดังนี้
อาหาร
ตามมาตรา 4 ในพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 กำหนดนิยามคำว่า อาหาร หมายความว่าของกินหรือค้ำจุนชีวิต ได้แก่
- วัตถุทุกชนิดที่คนกิน ดื่ม อม หรือนำเข้าสู่ร่างกายไม่ว่าด้วยวิธีใดๆหรือในรูปลักษณะใดๆ แต่ไม่รวมถึง ยา วัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท หรือยาเสพติดให้โทษตามกฏหมายว่าด้วยการนั้น แล้วแต่กรณี
- วัตถุที่มุ่งหมายสำหรับใช้ หรือใช้เป็นส่วนผสมในการผลิตอาหารรวมถึงวัตถุเจือปนอาหาร สี และเครื่องปรุงแต่งกลิ่นรสยาตามมาตรา 4 ในพระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติยา (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2522 กำหนดนิยามคำว่า ยา หมายความว่า1. วัตถุที่รับรองไว้ในตำรายาที่รัฐมนตรีประกาศ2. วัตถุที่มุ่งหมายสำหรับใช้ในการวินิจฉัย บำบัด บรรเทา รักษา หรือป้องกันโรค ความเจ็บป่วยของมนุษย์หรือสัตว์
- วัตถุที่เป็นเภสัชเคมีภัณฑ์หรือเคมีภัณฑ์กึ่งสำเร็จรูป
- วัตถุที่มุ่งหมายสำหรับให้เกิดผลแก่สุขภาพ โครงสร้าง หรือการกระทำหน้าที่ใดๆ ของร่างกายมนุษย์หรือสัตว์
วัตถุตาม 1, 2 หรือ 4 ไม่รวมหมายความถึง
- วัตถุที่มุ่งหมายสำหรับใช้ในการเกษตรหรือการอุตสาหกรรมตามที่รัฐมนตรีประกาศ
- วัตถุที่มุ่งหมายสำหรับใช้เป็นอาหารสำหรับมนุษย์ เครื่องกีฬา เครื่องมือเครื่องใช้ในการส่งเสริมสุขภาพ เครื่องสำอาง หรือเครื่องมือและส่วนประกอบของเครื่องมือที่ใช้ในการประกอบโรคศิลปะหรือวิชาเวชกรรม
- วัตถุที่มุ่งหมายสำหรับใช้ในห้องวิทยาศาสตร์สำหรับการวิจัย การวิเคราะห์ หรือการชันสูตรโรคซึ่งมิได้กระทำโดยตรงต่อร่างกายมนุษย์
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 หมายถึง ผลิตภัณฑ์ที่ใช้รับประทานนอกเหนือจากการับประทานอาหารตามปกติ ซึ่งมีสารอาหารหรือสารอื่นเป็นองค์ประกอบ อยู่ในรูปแบบเม็ด แคปซูล ผง เกล็ด ของเหลว หรือลักษณะอื่นที่มิใช่รูปแบบอาหารตามปกติ สำหรับผู้บริโภคที่คาดหวังด้านประโยชน์ทางด้านส่งเสริมสุขภาพ โดยผลิตภัณฑ์เสริมอาหารจัดเป็นอาหารกำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน และฉลากต้องได้รับอนุญาต การนำไปใช้ซึ่งสารอาหารหรือสารอื่นที่เป็นองค์ประกอบในที่นี้หมายถึง
- วิตามิน กรดอะมิโน กรดไขมัน แร่ธาตุ และผลิตผลจากพืชหรือสัตว์
- สารเข้มข้น สารเมตาบอไลท์ ส่วนประกอบ หรือสารสกัดของสารใน 1
- สารสังเคราะห์เลียนแบบสารตาม 1 หรือ 2
- ส่วนผสมอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างของสารใน 1, 2 หรือ 3
สารอื่นหรือสิ่งอื่นตามที่สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาประกาศกำหนดโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
โดยสรุปตามนิยามแบบสั้นๆ คือ
ยา คือ สิ่งที่ใช้ในการรักษาโรค มีการทดสอบผลการรักษา และอนุญาตให้ใช้กับผู้ป่วย
อาหาร คือ อาหารและเครื่องดื่มที่เรารับประทานกันเป็นปกติอาหารเสริม คือ อาหารที่จำเป็น ขาดไม่ได้ เช่น อาหารเสริมสำหรับเด็กหลังจากหย่านมแม่
อาหารเพื่อวัตถุประสงค์พิเศษ คือ อาหารสำหรับผู้ป่วย เช่น อาหารสำหรับผู้ป่วยโรคไตจะมีปริมาณเกลือต่ำ
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร คือ ผลิตภัณฑ์ที่ใช้ในการบริโภคเพื่อเสริมอาหาร ไม่ใช่ยา และไม่ใช้กับคนป่วย
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร จึงต้องแสดงข้อแนะนำในการบริโภคว่า ?ควรกินอาหารหลากหลาย ครบ 5 หมู่ ในสัดส่วนที่เหมาะสมเป็นประจำ? และมีคำเตือนว่า ?ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค? อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่อนุญาตให้กล่าวอ้างสรรพคุณทางยาในการบำบัด บรรเทา รักษา หรือป้องกันโรค แต่สามารถแสดงข้อความว่า ?บำรุงร่างกาย? หรือ ?ลดความเสี่ยงของโรค?
แหล่งที่มา : เริงฤทธิ์ สัปปพันธ์. คู่มืออาหารเสริม ฉบับสมบูรณ์.